Ćwikła
Beta Cicla nie ma wspólnej nazwy słowiańskiej. Rosyjskie i serbskie svekla, tak ja k polskie ćwikła, da się wyprowadzić z greckiego. W śród bizantyńskich nazw na Beta m am y aiavJko i csózXov2). W starosłowiańskiem zaś mamy formy sveicla, sv eid t i svelt.
Oto najstarsze dokumenta, skąd wzięła się svekla i ćwikła. W poprzedniej rozprawie o ćwikle mylnie sądziłem, że możnaby tę nazwę odnieść do średniowiecznego Cicla. Przecież Cicla je st nazwą
lekarską i apteczną, a roślina ta nie weszła do nas przez aptekę,
tylko dostawała się naprzód przez ogrody. Przychodząc zaś do ogrodów z Czech lub Niemiec, m usiałaby się nazywać, podobnie jak
Mangold; dostając się zaś z klasztorów francuskich, podobnie do bette lub poirće. Ze przyszła z Rusi, to dowód i w tern, że jest jedynem warzywem, którego nać ma odrębną nazwę, to jest boćwina, też ruskiego pochodzenia, ja k poniżej będzie mowa.
Kiedy przyszła ćwikła?
Kiedy przyszła? Przez dwory, przez podróże z dworu do dworu
może się przenosić hodowla roślin. Wskazałem w osobnej rozprawie x) jak kucmerka zostaje tak przeniesiona z Kijowa i to aż do Moguncyi2). Tadeusz Wojciechowski zestawił w małej broszurce3)
rozliczne związki pokrewieństwa między Piastowicami i książęcoruskiemi dworami. Są tak liczne, że jest w czem wybierać. Byłbym za jaknajwcześniejszą datą, za czasami Chrobrego albo nawet
wcześniej szemi, bo gdyby wpływy zachodnie, przychodzące z chrześcijaństwem, nie były zastały rozpowszechnionej rośliny, to byłyby
jej nadały jedną z nazw zachodnich języków.
Jeżeli będziemy się zapatrywali na buraki nie jako na rasę
obecnie używaną z grubemi korzeniami, ale na ich rasę wcześniejszą, liściastą, to była to roślina bardzo pożądana we wezesnem średniowieczu. Trzeba sobie tylko uprzytomnić tę powszechność
głodów w owej dobie, to pożądanie pożywienia się jakąś zieleniną.
Przecież— jak wiem — lud nasz zna przeszło 30 roślin dzikich,
których liście w głodowych latach zbierał na pokarm i może niestety! będzie, zbierał i na przednówku obecnego roku. Przytoczyłem zaś powyżej, co Miller mówi o tern, jak kawałek ziemi, zasadzony
ćwikłą, może przez obłamywanie dolnych liści dostarczać pokarmu
całej rodzinie. Pierwotna ćwikła, mówi on, może trwać i lat kilka.
Powie mi kto w Anglii, u nas przecież burak wymarza. Tak, ale
pierwotny z korzeniem zdrewniałym można było na zimę przykryć
i ochronić od przemarznięcia, a na wiosnę po przymrozkach już
się miało zieleninkę. Przejrzyjm y rachunki dworu króla W ładysława Jagiełły i królowej Jadw igi4), a uderzy nas, jaką tam rolę częstego zjawiania się odgrywają odrośle, to jest wypustki z jarmużu. Na zieleninę, mającą głód nasycić, nadają się rośliny z obfitem listowiem. I właśnie brzoskiew (tak się pierwotnie nazywa po
polsku jarm uż i znów z greckiego!) oraz ćwikła, tak obfitująca w liście, nadają się do tego szczególnie